21 مهر 1405
#پیام_ایمنی (شماره ۱۸)
🏗️ «ایمنی قالب‌برداری و جمع‌آوری شمع‌ها؛ پیشگیری از ناپایداری سازه»
⚜️ پیش از برداشتن تکیه‌گاه، از پایداری سازه مطمئن شوید.
✴️ به اطلاع کلیه مهندسان ناظر، مجریان ذی‌صلاح و عوامل فنی و اجرایی پروژه‌های ساختمانی می‌رساند:
قالب‌برداری و جمع‌آوری شمع‌ها از مراحل حساس اجرای سازه‌های بتنی است؛ مرحله‌ای که هرگونه شتاب‌زدگی یا تصمیم‌گیری بدون بررسی شرایط فنی می‌تواند موجب تغییرشکل نامطلوب اعضای سازه‌ای، ترک‌خوردگی بتن و در موارد شدید، ریزش موضعی یا کلی سازه شود.
زمان و نحوه انجام این عملیات باید با توجه به مقاومت کسب‌شده بتن، نوع عضو سازه‌ای، شرایط عمل‌آوری، بارهای اجرایی و ضرورت حفظ پایه‌های اطمینان تعیین شود. صرف گذشت مدت‌زمان مشخص از بتن‌ریزی، به‌تنهایی مجوز برداشتن قالب‌ها و شمع‌ها نیست.
🔹 احراز مقاومت کافی بتن: پیش از برداشتن قالب‌های باربر و تکیه‌گاه‌ها، باید از کسب مقاومت لازم بتن برای تحمل بارهای موجود و قابل پیش‌بینی، مطابق ضوابط فنی، اطمینان حاصل شود.
🔹 رعایت شرایط قالب‌برداری: زمان بازکردن قالب‌های قائم، قالب‌های زیرین و جمع‌آوری شمع‌ها یکسان نیست و باید متناسب با نوع عضو، مشخصات فنی پروژه و شرایط واقعی اجرا تعیین شود.
🔹 کنترل بارهای اجرایی: وزن مصالح انباشته‌شده، تجهیزات، بارهای ناشی از عملیات اجرایی و بتن‌ریزی طبقات بالاتر باید در بررسی شرایط باربری و پایداری اعضا لحاظ شود.
🔹 حفظ پایه‌های اطمینان: برداشتن قالب‌ها لزوماً به معنای امکان جمع‌آوری پایه‌های اطمینان نیست. حفظ، جابه‌جایی یا نصب مجدد این پایه‌ها باید مطابق ضوابط و روش فنی مناسب و با توجه به نحوه انتقال بار انجام شود.
🔹 رعایت توالی عملیات: قالب‌برداری و برچیدن شمع‌ها باید به‌صورت کنترل‌شده و با رعایت ترتیب فنی مناسب انجام شود تا از اعمال ضربه، بارگذاری ناگهانی یا ایجاد ناپایداری جلوگیری شود.
🔹 کنترل علائم هشداردهنده: مشاهده ترک‌های غیرعادی، خیز نامتعارف، تغییرشکل محسوس یا نشانه‌های ناپایداری، ضرورت توقف عملیات مرتبط و بررسی فنی وضعیت سازه را نشان می‌دهد.
🔸 مهندسان ناظر در حدود وظایف و مسئولیت‌های حرفه‌ای خود، باید در بازدیدهای کارگاهی به وضعیت قالب‌برداری، نحوه جمع‌آوری شمع‌ها، حفظ پایه‌های اطمینان و نشانه‌های آشکار ناپایداری توجه کرده و موارد مغایر با الزامات فنی و ایمنی را حسب مورد در گزارش‌های نظارتی منعکس و پیگیری نمایند.
🔸 مجریان ذی‌صلاح نیز باید عملیات قالب‌برداری و جمع‌آوری شمع‌ها را بر اساس برنامه‌ریزی و روش فنی مناسب، با رعایت شرایط بارگذاری و تمهیدات لازم برای حفظ پایداری سازه اجرا کرده و از اقدامات زودهنگام یا کنترل‌نشده جلوگیری نمایند.
⚠️ سازمان نظام مهندسی ساختمان استان زنجان یادآور می‌شود:
مجاز بودن قالب‌برداری، لزوماً به معنای مجاز بودن جمع‌آوری شمع‌ها و پایه‌های اطمینان نیست.
ممکن است بتن شرایط لازم برای برداشتن برخی قالب‌ها را داشته باشد، اما همچنان برای تحمل بارهای اجرایی یا کنترل تغییرشکل اعضا به تکیه‌گاه‌های موقت نیاز داشته باشد.
ازاین‌رو، تصمیم درباره زمان و ترتیب جمع‌آوری شمع‌ها باید بر اساس ضوابط فنی و شرایط واقعی سازه اتخاذ شود؛ نه صرفاً برنامه زمانی کارگاه.
📖 مراجع فنی و مقرراتی
▪️ مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، «طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه»، ویرایش پنجم ۱۳۹۹؛ ضوابط مرتبط با قالب‌بندی، قالب‌برداری و پایه‌های اطمینان.
▪️ مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، «ایمنی، بهداشت کار و محیط زیست در حین اجرا»، ویرایش پنجم ۱۴۰۳؛ الزامات مرتبط با ایمنی عملیات ساختمانی.
🔹 توصیه اجرایی به مهندسان ناظر
در بازدیدهای کارگاهی، پیش از جمع‌آوری شمع‌ها به سه موضوع حساس باشید:
۱. آیا مقاومت کسب‌شده بتن و شرایط بارگذاری برای برداشتن تکیه‌گاه‌ها مناسب است؟
۲. آیا ترتیب برچیدن شمع‌ها و وضعیت پایه‌های اطمینان با الزامات فنی مطابقت دارد؟
۳. آیا بارهای اجرایی طبقات بالاتر و نشانه‌های احتمالی تغییرشکل یا ناپایداری مورد توجه قرار گرفته‌اند؟
🔔 یادآوری
قالب‌برداری صرفاً یک اقدام اجرایی نیست؛ تصمیمی فنی است که می‌تواند مستقیماً بر ایمنی و پایداری سازه تأثیر بگذارد.
━━━━━━━━━━━━━━━
🔰 پیش از برداشتن تکیه‌گاه، از پایداری سازه مطمئن شوید.
⚠️ ایمنی در کارگاه‌های ساختمانی یک انتخاب نیست؛ یک الزام قانونی و حرفه‌ای است.